Yapılandırılmış ve Yarı-Yapılandırılmış Görüşme: Kapsamlı Karşılaştırma

Görüşme (mülakat), nitel araştırmanın en yaygın ve güçlü veri toplama tekniklerinden biridir. Katılımcıların deneyimlerini, algılarını ve anlamlandırma süreçlerini derinlemesine anlamak için kullanılır. Görüşme türleri arasında en sık tartışılan ayrım, yapılandırılmış ve yarı-yapılandırılmış görüşme arasındaki farktır. Bu yazıda her iki tekniği sistematik olarak karşılaştırıyor, avantajlarını ve sınırlılıklarını tartışıyor ve araştırmacılara pratik öneriler sunuyoruz.

Görüşme Türleri Genel Bakış

Görüşme teknikleri, yapılandırılmışlık düzeyine göre bir süreklilik üzerinde konumlandırılabilir:

Görüşme Türü	Yapılandırma Düzeyi	Esneklik	Temel Yaklaşım
Yapılandırılmış görüşme	Yüksek	Düşük	Standart sorular, sabit sıra
Yarı-yapılandırılmış görüşme	Orta	Orta-Yüksek	Rehber sorular, esnek sıra ve sondaj
Yapılandırılmamış görüşme	Düşük	Çok yüksek	Genel konu, serbest akış

Yapılandırılmış Görüşme Nedir?

Yapılandırılmış görüşme, önceden hazırlanmış soruların sabit bir sırayla her katılımcıya aynı biçimde yöneltildiği bir veri toplama tekniğidir. Anket uygulamasına benzer ancak yüz yüze gerçekleştirilir ve araştırmacının varlığı veri toplama sürecinin ayrılmaz bir parçasıdır.

Yapılandırılmış Görüşmenin Özellikleri

• Sabit soru listesi: Tüm katılımcılara aynı sorular aynı sırada sorulur
• Kapalı veya yarı-kapalı sorular: Yanıt seçenekleri önceden belirlenebilir
• Sondaj soruları sınırlıdır: Araştırmacı spontan soru ekleyemez
• Standartlaştırma yüksektir: Farklı araştırmacılar aynı sonuçları elde edebilir
• Nicel analiz yapılabilir: Yanıtlar kodlanarak istatistiksel olarak analiz edilebilir
• Eğitim süresi kısadır: Araştırmacının nitel deneyimi az da olsa uygulanabilir

Yapılandırılmış Görüşme Süreci

1. Soru havuzu oluşturma: Araştırma sorularına dayalı olarak görüşme soruları hazırlanır
2. Uzman görüşü alma: Sorular kapsam geçerliği için uzmanlar tarafından değerlendirilir
3. Pilot uygulama: Birkaç katılımcı ile deneme görüşmesi yapılır
4. Soruların revize edilmesi: Pilot uygulama sonuçlarına göre sorular düzeltilir
5. Uygulama: Tüm katılımcılara aynı koşullarda uygulanır
6. Kodlama ve analiz: Yanıtlar sistematik olarak kodlanır

Yarı-Yapılandırılmış Görüşme Nedir?

Yarı-yapılandırılmış görüşme, önceden hazırlanmış rehber sorular etrafında organize edilen ancak araştırmacıya katılımcının yanıtlarına göre ek sorular sorma, sırayı değiştirme ve derinleştirme esnekliği tanıyan bir tekniktir. Nitel araştırmada en yaygın kullanılan görüşme biçimidir.

Yarı-Yapılandırılmış Görüşmenin Özellikleri

• Görüşme rehberi (interview guide): Ana temalar ve sorular önceden belirlenir
• Açık uçlu sorular: Katılımcının kendi anlatımını özgürce sunmasına olanak tanır
• Sondaj soruları (probes): "Bunu biraz daha açar mısınız?", "Bununla ne demek istiyorsunuz?" gibi derinleştirici sorular sorulabilir
• Esnek sıralama: Soru sırası görüşmenin doğal akışına göre değiştirilebilir
• Zengin ve derin veri: Katılımcıların deneyim ve algılarının derinlemesine keşfi mümkündür
• Deneyim gerektirir: Görüşmecinin aktif dinleme ve sondaj becerilerine sahip olması beklenir

Görüşme Rehberi Örneği

Bölüm	Soru Türü	Örnek
Giriş	Isınma sorusu	"Kendinizi kısaca tanıtır mısınız? Bu alandaki deneyiminizden bahseder misiniz?"
Ana Tema 1	Açık uçlu ana soru	"Uzaktan eğitim sürecinde yaşadığınız en büyük zorluklar nelerdi?"
Sondaj	Derinleştirme	"Bu zorluğun sizi nasıl etkilediğini biraz daha açar mısınız?"
Ana Tema 2	Açık uçlu ana soru	"Bu süreçte geliştirdiğiniz baş etme stratejileri nelerdi?"
Sondaj	Somutlaştırma	"Bana bunun bir örneğini verebilir misiniz?"
Kapanış	Kapanış sorusu	"Eklemek istediğiniz başka bir şey var mı?"

Kapsamlı Karşılaştırma Tablosu

Boyut	Yapılandırılmış Görüşme	Yarı-Yapılandırılmış Görüşme
Esneklik	Düşük: Sorulardan sapma yapılamaz	Yüksek: Sondaj ve takip soruları sorulabilir
Standartlaştırma	Yüksek: Tüm katılımcılara aynı sorular	Orta: Çekirdek sorular aynı, sondajlar farklı olabilir
Soru tipi	Kapalı veya yarı-kapalı	Açık uçlu
Veri türü	Nicel veya kategorik	Zengin nitel metin
Analiz yöntemi	İstatistiksel analiz, frekans, kodlama	Tematik analiz, içerik analizi, IPA
Araştırmacı becerisi	Düşük-orta düzey yeterli	İleri düzey aktif dinleme ve sondaj becerisi gerekli
Güvenirlik	Yüksek: Tutarlı yanıtlar elde edilir	Orta: Görüşmeciye göre farklılık gösterebilir
Geçerlik	Düşük-orta: Derinlik sınırlı olabilir	Yüksek: Derinlemesine ve bağlamsal veri elde edilir
Görüşme süresi	Kısa (15-30 dakika)	Orta-uzun (30-90 dakika)
Örneklem büyüklüğü	Büyük örneklemler mümkün	Küçük örneklemler tercih edilir (8-25 kişi)
Genellenebilirlik	Yüksek (büyük örneklemle)	Düşük: Aktarılabilirlik hedeflenir
Paradigma	Pozitivist / post-pozitivist	Yorumlayıcı / konstrüktivist

Avantaj ve Dezavantajlar

Yapılandırılmış Görüşme

Avantajlar	Dezavantajlar
Kolay karşılaştırma ve genelleme imkanı	Derinlik eksikliği; katılımcının sesini sınırlar
Yüksek güvenirlik ve tekrarlanabilirlik	Beklenmedik temaları keşfetme şansı düşük
Büyük örneklemlerle kullanılabilir	Bağlamsal zenginlikten yoksun kalabilir
Analiz süreci daha hızlı ve sistematik	Katılımcı-araştırmacı etkileşimi yüzeysel
Araştırmacı yanlılığı minimum	Soru formülasyonu veri kalitesini belirler

Yarı-Yapılandırılmış Görüşme

Avantajlar	Dezavantajlar
Zengin, derinlemesine ve bağlamsal veri	Zaman alıcı: Transkripsiyon ve analiz uzun sürer
Katılımcının perspektifini anlamaya olanak tanır	Araştırmacı becerisi ve deneyimi kritik
Beklenmedik tema ve bulguların keşfi mümkün	Görüşmeciler arası tutarlılık sorun olabilir
Katılımcı ile güven ilişkisi kurulur	Büyük örneklemlerle uygulanması pratik değil
Esnek yapı sayesinde veri kalitesi yüksek	Araştırmacı yanlılığı riski daha fazla

Sondaj (Probe) Teknikleri

Yarı-yapılandırılmış görüşmenin en güçlü yönü, sondaj sorularıyla verileri derinleştirme imkanıdır. Etkili sondaj teknikleri şunlardır:

Sondaj Tekniği	Açıklama	Örnek
Ayrıntılandırma	Katılımcıdan daha fazla bilgi isteme	"Bunu biraz daha açabilir misiniz?"
Somutlaştırma	Somut bir örnek isteme	"Bana bunun bir örneğini verebilir misiniz?"
Açıklığa kavuşturma	Belirsiz bir ifadeyi netleştirme	"X ile ne demek istediğinizi açıklar mısınız?"
Yansıtma	Katılımcının söylediğini geri yansıtma	"Yani şunu mu söylüyorsunuz ki..."
Sessizlik	Katılımcıya düşünme zamanı verme	(3-5 saniye bekleyerek devam etmesini sağlama)
Zıtlık	Farklı bir perspektiften sorgulama	"Peki, bunun tam tersi olsaydı ne olurdu?"

Hangi Durumda Hangisi Kullanılmalı?

Yapılandırılmış Görüşmeyi Tercih Edin

• Büyük örneklemle çalışıyorsanız ve katılımcılar arası karşılaştırma yapmanız gerekiyorsa
• Nicel bir araştırmanın parçası olarak standart veri toplamak istiyorsanız
• Birden fazla araştırmacı veri topluyorsa ve tutarlılık kritikse
• Zaman ve kaynak kısıtlamanız varsa
• Epidemiyolojik veya klinik çalışmalarda standart değerlendirme yapıyorsanız

Yarı-Yapılandırılmış Görüşmeyi Tercih Edin

• Katılımcıların deneyimlerini, algılarını ve anlamlandırmalarını derinlemesine keşfetmek istiyorsanız
• Fenomenoloji, temellendirilmiş kuram veya anlatı araştırması yürütüyorsanız
• Araştırma konusu hakkında sınırlı bilgi varsa ve keşifsel bir yaklaşım gerekiyorsa
• Hassas konularda (travma, damgalama, ayrımcılık) katılımcılarla güven ilişkisi kurmanız gerekiyorsa
• Bağlamsal zenginlik ve katılımcı perspektifi araştırmanızın merkezindeyse

Güvenirlik ve Geçerlik Stratejileri

Strateji	Yapılandırılmış Görüşme	Yarı-Yapılandırılmış Görüşme
Güvenirlik	Kodlayıcılar arası güvenirlik (Cohen Kappa)	Denetim izi (audit trail), tutarlılık kontrolü
Geçerlik	İçerik geçerliği, uzman görüşü	Katılımcı teyidi, çoğulcu kodlama
Aktarılabilirlik	Genellenebilirlik (büyük örneklem)	Zengin betimleme (thick description)
Yanlılık kontrolü	Standart protokol	Refleksivite, araştırmacı günlüğü

Pratik Öneriler

1. Araştırma sorunuzla eşleştirin: "Ne kadar?" sorusu yapılandırılmış, "nasıl?" ve "neden?" soruları yarı-yapılandırılmış görüşme gerektirir
2. Pilot uygulama mutlaka yapın: Her iki türde de 2-3 pilot görüşme soruların netliğini test eder
3. Etik onay alın: Ses kaydı, gönüllü katılım ve gizlilik için yazılı onam formunu hazırlayın
4. Transkripsiyon planı yapın: Yarı-yapılandırılmış görüşmelerde 1 saatlik görüşme 4-6 saat transkripsiyon gerektirebilir
5. Karma yöntem düşünün: Her iki türü birleştirmek daha kapsamlı veri sağlayabilir

Altın Kural: Görüşme türünü seçerken araştırma paradigmanızı, sorunuzun doğasını ve hedeflediğiniz veri derinliğini dikkate alın. Teknik seçimi daima araştırma amacına hizmet etmelidir.

Sonuç

Yapılandırılmış ve yarı-yapılandırılmış görüşme, farklı araştırma amaçlarına hizmet eden güçlü veri toplama teknikleridir. Yapılandırılmış görüşme standartlaştırma ve karşılaştırılabilirlik sunarak nicel araştırma paradigmasına yakınlaşırken, yarı-yapılandırılmış görüşme esneklik ve derinlik sağlayarak nitel araştırmanın temelini oluşturur. Araştırmacıların her iki tekniğin güçlü ve zayıf yönlerini bilmesi, doğru araştırma tasarımının oluşturulmasında kritik bir adımdır.