Araştırma Yöntemleri

Formül Tabloları

İstatistiksel analizlerde kullanılan temel formüller.

Aritmetik Ortalama

X̄ = ΣXᵢ / n

Bir veri setindeki tüm değerlerin toplamının gözlem sayısına bölünmesiyle elde edilen merkezi eğilim ölçüsüdür. En yaygın kullanılan ortalama türüdür.

Not: Uç değerlerden (aykırı değerlerden) etkilenir. Normal dağılımlı verilerde en iyi merkezi eğilim ölçüsüdür.

Ağırlıklı Ortalama

X̄w = Σ(wᵢXᵢ) / Σwᵢ

Her gözlemin farklı ağırlığa (önem derecesine) sahip olduğu durumlarda kullanılan ortalama türüdür. Her değer kendi ağırlığıyla çarpılarak toplanır ve toplam ağırlığa bölünür.

Not: Akademik not hesaplamada, anket analizlerinde ve endeks oluşturmada sıkça kullanılır.

Medyan (Gruplandırılmış Veri)

Md = L + ((n/2 - F) / f) × h

Gruplandırılmış verilerde medyan hesaplanırken kullanılır. L: medyanın bulunduğu sınıfın alt sınırı, F: medyan sınıfından önceki birikimli frekans, f: medyan sınıfının frekansı, h: sınıf aralığıdır.

Not: Sıralama ölçeğindeki veriler için uygundur ve uç değerlerden etkilenmez.

Mod (Gruplandırılmış Veri)

Mo = L + (Δ₁ / (Δ₁ + Δ₂)) × h

Gruplandırılmış verilerde mod hesaplanırken kullanılır. L: mod sınıfının alt sınırı, Δ₁: mod sınıfı frekansı ile bir önceki sınıf frekansı arasındaki fark, Δ₂: mod sınıfı frekansı ile bir sonraki sınıf frekansı arasındaki fark, h: sınıf aralığıdır.

Not: Bir veri setinde birden fazla mod bulunabilir (bimodal, multimodal). Nominal ölçekte kullanılabilen tek merkezi eğilim ölçüsüdür.

Geometrik Ortalama

G = ⁿ√(X₁ × X₂ × ... × Xₙ)

Değerlerin çarpımının n. kökü alınarak hesaplanan ortalamadır. Oran ve yüzde gibi çarpımsal ilişkili verilerde kullanılır.

Not: Tüm değerlerin pozitif olması gerekir. Ekonomi ve finans alanında büyüme oranlarının ortalamasında tercih edilir.

Harmonik Ortalama

H = n / Σ(1/Xᵢ)

Gözlem sayısının, gözlem değerlerinin terslerinin toplamına bölünmesiyle elde edilir. Hız, oran ve birim başına maliyet gibi ters orantılı verilerde kullanılır.

Not: Her zaman aritmetik ortalamadan küçük veya ona eşittir. Sıfır veya negatif değer içeren verilerde kullanılmaz.