Tez Yazım Rehberi: Bölümler, Format ve APA Kuralları

Lisansüstü tez yazmak, akademik kariyerin en zorlu ama en ödüllendirici deneyimlerinden biridir. Bu kapsamlı rehberde, tezinizin her bölümünü nasıl yazacağınızı, APA 7 formatına nasıl uyum sağlayacağınızı ve süreci nasıl yöneteceğinizi pratik biçimde öğreneceksiniz.

Tezin Genel Yapısı

Standart bir lisansüstü tez genellikle şu bölümlerden oluşur:

1. Ön sayfalar (kapak, onay, özet, içindekiler)
2. Bölüm 1: Giriş
3. Bölüm 2: Kuramsal Çerçeve ve İlgili Araştırmalar (Literatür Taraması)
4. Bölüm 3: Yöntem
5. Bölüm 4: Bulgular
6. Bölüm 5: Tartışma, Sonuç ve Öneriler
7. Kaynakça
8. Ekler

Bölüm 1: Giriş

Giriş bölümü okuyucuyu araştırmanıza hazırlar ve şu öğeleri içerir:

Problem Durumu

Araştırma problemini tanımlayın. Neden bu çalışma gereklidir? Konunun önemini, mevcut literatürdeki boşluğu ve çalışmanızın bu boşluğu nasıl dolduracağını açıklayın. Genel konudan özel probleme doğru huni tekniğiyle ilerleyin.

Araştırmanın Amacı

Çalışmanızın ne yapmayı hedeflediğini açık ve net biçimde ifade edin:
"Bu araştırmanın amacı, proje tabanlı öğrenme yaklaşımının ortaokul öğrencilerinin fen bilimleri dersine yönelik tutumlarına etkisini incelemektir."

Araştırma Soruları ve/veya Hipotezler

Araştırma sorularını numaralandırarak listeleyin. Nicel araştırmada hipotezleri de belirtin.

Araştırmanın Önemi

Çalışmanızın kuramsal ve uygulamalı katkılarını açıklayın. Kimlere, ne şekilde fayda sağlayacağını belirtin.

Varsayımlar ve Sınırlılıklar

• Varsayımlar: Araştırmada doğru kabul edilen durumlar (katılımcıların samimi yanıt verdiği varsayımı)
• Sınırlılıklar: Araştırmanın genellenebilirliğini kısıtlayan faktörler

Tanımlar

Anahtar kavramların işlevsel (operasyonel) tanımlarını verin.

Bölüm 2: Kuramsal Çerçeve ve Literatür Taraması

Kuramsal Çerçeve

Araştırmanızın dayandığı kuram veya modeli açıklayın. Değişkenler arasındaki ilişkileri kuramsal olarak temellendirendir.

İlgili Araştırmalar

• Araştırmaları tematik olarak organize edin (kronolojik sıra değil)
• Her araştırmanın yöntemini, örneklemini ve temel bulgularını özetleyin
• Çalışmalar arasındaki tutarlılıkları ve çelişkileri tartışın
• Ulusal ve uluslararası araştırmaları dengeli biçimde sunun
• Bölümü, araştırma boşluğunu vurgulayan bir sentezle bitirin

İpucu: Kaynakları sadece özetlemeyin; eleştirel bir bakış açısıyla değerlendirin ve kendi araştırmanızla bağlantılandırın.

Bölüm 3: Yöntem

Yöntem bölümü, araştırmanızın nasıl yürütüldüğünü ayrıntılı biçimde açıklar. Bir başka araştırmacının aynı çalışmayı tekrarlayabilmesi için yeterli bilgi içermelidir.

Araştırma Deseni

Kullanılan araştırma desenini adlandırın ve gerekçelendirin (deneysel, tarama, fenomenoloji vb.).

Çalışma Grubu / Örneklem

• Evren ve örneklem tanımını yapın
• Örnekleme yöntemini belirtin (olasılıklı/amaçlı)
• Örneklem büyüklüğünü ve gerekçesini açıklayın
• Katılımcıların demografik özelliklerini tablo halinde sunun

Veri Toplama Araçları

• Her aracı tanımlayın (kim geliştirdi, kaç madde, alt boyutlar)
• Geçerlik ve güvenirlik kanıtlarını sunun
• Uyarlama yapıldıysa sürecini açıklayın

Veri Toplama Süreci

Etik kurul izni, kurum izni, uygulama tarihleri, uygulama ortamı ve süresini belirtin.

Veri Analizi

Kullanılan istatistiksel veya nitel analiz tekniklerini, yazılımı ve anlamlılık düzeyini belirtin.

Bölüm 4: Bulgular

• Bulguları araştırma sorularına göre sıralayın
• Tablo ve şekilleri metinden önce tanıtın: "Tablo 1'de görüldüğü gibi..."
• İstatistiksel sonuçları APA formatında raporlayın
• Yorumlamayın; bu bölümde sadece bulguları sunun
• Nitel araştırmada temaları doğrudan alıntılarla destekleyin

Bölüm 5: Tartışma, Sonuç ve Öneriler

Tartışma

• Bulguları araştırma sorularıyla ilişkilendirin
• Bulgularınızı mevcut literatürle karşılaştırın
• Tutarlılıkları ve farklılıkları tartışın, olası nedenleri açıklayın
• Bulguları kuramsal çerçeveyle ilişkilendirin

Sonuç

Çalışmanın ana bulgularını kısa ve öz biçimde özetleyin.

Öneriler

• Uygulamaya yönelik: Bulgulara dayalı pratik öneriler
• Araştırmaya yönelik: Gelecek araştırmalar için öneriler, sınırlılıkları gidermeye yönelik fikirler

APA 7 Metin İçi Atıf Kuralları

Durum	İlk Atıf	Sonraki Atıflar
Tek yazar	(Yılmaz, 2023)	(Yılmaz, 2023)
İki yazar	(Demir ve Kaya, 2022)	(Demir ve Kaya, 2022)
Üç ve üzeri yazar	(Şahin vd., 2021)	(Şahin vd., 2021)
Doğrudan alıntı	(Yılmaz, 2023, s. 45)	-
Cümle başında	Yılmaz (2023) belirtmiştir ki...	-

Doğrudan Alıntı Kuralları

• 40 kelimeden az: Tırnak içinde, metin içinde verilir
• 40 kelime ve üzeri: Blok alıntı olarak, 1.27 cm girintili, tırnak işaretsiz
• Sayfa numarası mutlaka belirtilmelidir

Kaynakça Düzenleme (APA 7)

Temel Kurallar

• Alfabetik sıraya göre düzenleyin
• Asılı girinti (hanging indent) kullanın: İlk satır soldan, devamı 1.27 cm girintili
• DOI numarasını mutlaka ekleyin (varsa)
• Her kaynakta yazar, yıl, başlık ve yayın bilgisi bulunmalıdır

Kaynakça Örnekleri

Makale:
Demir, S. ve Kaya, A. (2023). Uzaktan eğitimde öz-düzenleme stratejileri. Eğitim ve Bilim, 48(215), 123-145. https://doi.org/10.xxxx

Kitap:
Creswell, J. W. (2021). Araştırma deseni: Nitel, nicel ve karma yöntem yaklaşımları (S. B. Demir, Çev.). Eğiten Kitap.

Tez:
Yılmaz, E. (2022). Proje tabanlı öğrenmenin fen başarısına etkisi [Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.

Tablo ve Şekil Biçimlendirme

• Her tablo ve şekile sıralı numara verin: Tablo 1, Şekil 1
• Tablo başlığı tablonun üstünde, italik
• Şekil başlığı şeklin altında, italik
• Tablolarda dikey çizgi kullanmayın
• Metin içinde tablo/şekle mutlaka atıfta bulunun

Tez Yazım Süreci Yönetimi

Zaman Planlaması

1. 1-2. ay: Literatür taraması ve kuramsal çerçeve
2. 3. ay: Yöntem bölümü ve veri toplama araçlarını hazırlama
3. 4-5. ay: Veri toplama
4. 6. ay: Veri analizi ve bulgular
5. 7. ay: Tartışma, sonuç ve genel düzenleme
6. 8. ay: Revizyon ve son kontroller

Verimli Yazma İpuçları

• Her gün belirli bir saatte yazın (rutin oluşturun)
• Mükemmel ilk taslak beklemeyin; yazın, sonra düzenleyin
• Referans yönetim yazılımı kullanın (Zotero, Mendeley)
• Danışmanınızla düzenli toplantılar yapın
• Bölümleri sırayla yazmak zorunda değilsiniz; en rahat ettiğiniz bölümden başlayın
• Yedekleme yapın: Bulut depolama + harici disk

Sık Yapılan Hatalar

• Kaynak göstermeden genelleme yapmak: Her iddia bir kaynakla desteklenmeli
• Birinci şahıs kullanımı: APA 7 izin verir ancak üniversitenizin tercihini kontrol edin
• Aşırı uzun paragraflar: Her paragraf tek bir ana fikre odaklanmalı
• Bulgular ve tartışmayı karıştırmak: Bulgularda yorum yapmayın
• Kaynakçada metin içi atıf uyumsuzluğu: Metinde atıf yapılan her kaynak kaynakçada olmalı ve tam tersi

Sonuç

Tez yazımı sabır ve disiplin gerektiren uzun bir süreçtir. Her bölümün ne içermesi gerektiğini bilmek, APA formatına hakim olmak ve düzenli bir çalışma programı oluşturmak bu süreci yönetilebilir kılar. Danışmanınızla iletişimi sürdürün, geri bildirimlere açık olun ve her gün küçük adımlar atın.