Güvenirlik Analizi: Cronbach Alfa ve Ölçüm Tutarlılığı

Güvenirlik, bir ölçme aracının tutarlı ve kararlı sonuçlar üretme kapasitesini ifade eder. Bir ölçek veya test, aynı koşullarda tekrar uygulandığında benzer sonuçlar veriyorsa güvenilir kabul edilir. Güvenirlik, geçerliğin ön koşuludur; güvenilir olmayan bir ölçek geçerli de olamaz.

Güvenirlik ve Ölçme Hatası

Klasik test kuramına göre, gözlenen herhangi bir puan iki bileşenden oluşur:

Gözlenen Puan = Gerçek Puan + Hata Puanı

Güvenirlik, gözlenen puanlar içindeki gerçek puan varyansının oranıdır. Hata ne kadar azsa güvenirlik o kadar yüksektir.

Ölçme hataları iki türdedir:

• Rastgele (sistematik olmayan) hatalar: Katılımcının o anki dikkat durumu, tahmin, çevresel koşullar. Güvenirliği düşürür.
• Sistematik hatalar: Ölçeğin tüm bireyleri aynı yönde etkilemesi. Güvenirliği değil, geçerliği etkiler.

Güvenirlik Türleri

1. Test-Tekrar Test Güvenirliği (Kararlılık)

Aynı ölçme aracının, aynı gruba belirli bir zaman aralığıyla iki kez uygulanması ve iki ölçüm arasındaki korelasyonun hesaplanmasıdır.

• Zaman aralığı: Genellikle 2-4 hafta; çok kısa olursa hatırlama etkisi, çok uzun olursa gerçek değişim güvenirliği düşürür
• Hesaplama: İki uygulamadaki puanlar arasındaki Pearson korelasyon katsayısı
• Uygunluk: Zaman içinde değişmemesi beklenen özellikler (kişilik özellikleri, zeka) için idealdir

2. Paralel (Eşdeğer) Formlar Güvenirliği (Denklik)

Aynı yapıyı ölçen iki farklı formun aynı gruba uygulanması ve iki form arasındaki korelasyonun hesaplanmasıdır. İki eşdeğer form oluşturmanın güçlüğü nedeniyle pratikte az kullanılır.

3. İç Tutarlılık Güvenirliği

Ölçekteki maddelerin birbirleriyle ne kadar tutarlı olduğunu gösterir. Tek bir uygulamaya dayandığı için en pratik güvenirlik türüdür.

a) Yarıya Bölme (Split-Half) Güvenirliği

Ölçek iki eşit yarıya bölünür (tek-çift numaralı maddeler) ve iki yarının korelasyonu hesaplanır. Spearman-Brown düzeltme formülü ile tüm ölçeğin güvenirliği tahmin edilir.

b) Cronbach Alfa (α) Katsayısı

Lee Cronbach tarafından 1951'de geliştirilen ve en yaygın kullanılan iç tutarlılık ölçüsüdür. Ölçeğin tüm olası yarıya bölme kombinasyonlarının ortalamasını temsil eder.

Alfa Değeri	Yorumlama	Araştırmada Kabul Edilebilirlik
α ≥ 0.90	Mükemmel	Bireysel karar verme için uygun
0.80 ≤ α < 0.90	İyi	Araştırma amaçlı oldukça yeterli
0.70 ≤ α < 0.80	Kabul edilebilir	Araştırma amaçlı yeterli
0.60 ≤ α < 0.70	Sorgulanabilir	Keşifsel çalışmalarda kabul edilebilir
0.50 ≤ α < 0.60	Zayıf	Revizyon gerektirir
α < 0.50	Kabul edilemez	Ölçek kullanılmamalıdır

c) KR-20 ve KR-21

Kuder-Richardson formülleri, iki kategorili (doğru/yanlış) maddelere sahip testler için kullanılır. KR-20 Cronbach alfanın dikotomik versiyonudur. KR-21, madde güçlüklerinin eşit olduğu varsayımıyla basitleştirilmiş halidir.

4. Değerlendiriciler Arası Güvenirlik

İki veya daha fazla değerlendiricinin aynı materyali bağımsız olarak puanlaması sonucu elde edilen uyuşma derecesidir.

• Cohen's Kappa (κ): İki değerlendirici arasındaki uyuşmayı, şans uyuşmasını düzelterek hesaplar
• Sınıf İçi Korelasyon Katsayısı (ICC): İkiden fazla değerlendirici için kullanılır
• Yüzde uyuşma: En basit yöntem ama şans uyuşmasını dikkate almaz

Cohen's Kappa Yorumlama

Kappa Değeri	Uyuşma Düzeyi
κ < 0.20	Zayıf
0.21 - 0.40	Orta
0.41 - 0.60	Kabul edilebilir
0.61 - 0.80	İyi
0.81 - 1.00	Mükemmel

Madde-Toplam Korelasyonu

Her maddenin ölçek toplam puanıyla olan korelasyonu, o maddenin ölçeğe katkısını gösterir:

• r ≥ 0.30: Madde ölçeğe yeterli katkı sağlıyor; ölçekte kalabilir
• 0.20 ≤ r < 0.30: Madde sınırda; revize edilmesi düşünülebilir
• r < 0.20: Madde ölçeğe yeterli katkı sağlamıyor; çıkarılması önerilir

"Madde silindiğinde alfa" değeri, bir madde çıkarıldığında Cronbach alfa değerinin nasıl değişeceğini gösterir. Bir maddenin silinmesi alfayı anlamlı derecede artırıyorsa, o madde sorunlu olabilir.

Güvenirliği Etkileyen Faktörler

1. Madde sayısı: Madde sayısı arttıkça güvenirlik genellikle artar (Spearman-Brown yasası)
2. Örneklem homojenliği: Çok homojen gruplar düşük güvenirlik üretebilir (kısıtlı varyans)
3. Madde güçlüğü: Çok kolay veya çok zor maddeler güvenirliği düşürür
4. Test süresi: Yetersiz süre rastgele yanıtlamayı artırır
5. Uygulama koşulları: Standart olmayan koşullar hatayı artırır
6. Ölçeğin boyutluluğu: Çok boyutlu ölçeklerde Cronbach alfa yanıltıcı olabilir; her alt boyut için ayrı hesaplanmalıdır

Sonuç

Güvenirlik analizi, ölçme aracının kalitesini değerlendirmenin temel yoludur. Araştırmacılar, kullandıkları ölçeğin güvenirlik kanıtlarını mutlaka sunmalı ve uygun güvenirlik türünü seçmelidir. Cronbach alfa yaygın olarak kullanılsa da tek başına yeterli değildir; madde analizi, faktör yapısı ve diğer güvenirlik türleri de birlikte değerlendirilmelidir. Güvenirliği yüksek bir ölçek, geçerlik için gerekli ama yeterli olmayan bir koşuldur.