Araştırma Nedir? Bilimsel Araştırmanın Temel Kavramları ve Türleri

Araştırma kelimesi, İngilizce "research" sözcüğünden gelir ve "yeniden aramak" anlamını taşır. Bilimsel araştırma, mevcut bilgilerden yola çıkarak yeni bilgiler elde etmek amacıyla yapılan sistematik bir inceleme sürecidir. Temelde bir gerçeği arama etkinliğidir ve günlük yaşamdaki sorunlara etkili çözümler üretmeyi hedefler.

"Araştırma, ne yaptığımı bilmediğim zamanlarda yaptığım şeydir." — Wernher von Braun

Araştırmanın Tanımı

Woody'nin (1924) tanımına göre araştırma; "problemlerin tanımlanması ve yeniden tanımlanması, önerilen çözümler için hipotez oluşturulması, verilerin toplanması, düzenlenmesi ve değerlendirilmesi, çıkarımların yapılması ve sonuçlara ulaşılması, ardından bu sonuçların hipotezle uyumlu olup olmadığının test edilmesi" süreçlerini kapsar.

Bu tanımdan anlaşılacağı üzere araştırma, rastgele bir bilgi toplama etkinliği değildir. Belirli bir yöntem ve süreç izlenerek, mevcut kuramlardan yararlanılarak gerçekleştirilen planlı ve sistematik bir çalışmadır.

Araştırmanın Temel Amaçları

Bilimsel araştırmanın başlıca amaçları şunlardır:

• Hipotez test etmek: Değişkenler arasındaki nedensellik ilişkilerini ortaya koyan hipotezler önermek ve sınamak
• İlişkileri keşfetmek: İki veya daha fazla değişken arasındaki ilişki, bağıntı ve bağımsızlığı ortaya çıkarmak (korelasyonel çalışmalar)
• Olguları anlamak: Farklı olguları inceleyerek bunlara yeni bakış açıları geliştirmek
• Betimlemek: Durumların, sorunların, grupların veya bireylerin özelliklerini doğru biçimde tanımlamak (betimsel araştırma)
• Keşfedilmemiş alanları aydınlatmak: Henüz yeterince incelenmemiş bilgi alanlarını araştırmak
• Bulguları doğrulamak: Daha önce raporlanan sonuçları yeni veriler üzerinde sınamak

İyi Bir Araştırmacının Özellikleri

Başarılı bir araştırma çalışması için araştırmacının şu niteliklere sahip olması beklenir:

• Yaratıcılık ve sorgulayıcı bir tutum
• Güçlü yazılı ve sözlü iletişim becerileri
• Çalışma alanında derinlemesine bilgi birikimi
• Tutarlılık ve sabır
• Adanmışlık ve kararlılık

Sorgulayıcı tutum, araştırmanın özüdür. Her şey sorgulanabilir; bu sorgulama ruhu, araştırmanın ve buluşun temelini oluşturur.

Araştırma Türleri

1. Temel (Basit) Araştırma

Temel araştırma, saf veya kuramsal araştırma olarak da bilinir. Acil bir uygulama ihtiyacı olmaksızın, bilgi birikimine yeni kuramlar eklemeyi amaçlar. Temel bilimlerdeki ve matematikteki kuramsal çalışmalar buna örnek gösterilebilir. Bu tür araştırmalar sorunları çözebilir ancak doğrudan pratik uygulamaları olmayabilir.

2. Uygulamalı Araştırma

Uygulamalı araştırma, endüstrinin veya toplumun karşı karşıya olduğu belirli ve acil bir sorunu çözmeyi hedefler. Elde edilen çözüm doğrudan uygulamaya konabilir. İnternet üzerinde optimize edilmiş bir arama algoritması, bilgisayar mühendisliği alanında uygulamalı araştırmaya iyi bir örnektir.

3. Betimsel Araştırma

Betimsel araştırma, genellikle iş dünyası analizlerinde veya toplumsal sorunlarda kullanılır. Bu tür araştırmada değişkenler üzerinde herhangi bir kontrol yoktur; yalnızca geçmiş ve/veya mevcut olguları temsil etmeye veya analiz etmeye çalışır. Müşterilerin satın alma kalıplarının incelenmesi veya insanların ulaşım tercihlerinin araştırılması, betimsel araştırma örnekleridir.

4. Analitik Araştırma

Analitik araştırma, karmaşık bir olguyu açıklamak veya eleştirel bir değerlendirme yapmak için mevcut bilgileri kullanır. Tarihsel çalışmalarda, adli tıpta, gıda bilimlerinde ve tıp alanında yaygın olarak kullanılır.

5. Korelasyonel Araştırma

Korelasyonel araştırma, olaylar veya değişkenler arasındaki ilişki veya bağıntıyı keşfetmeye odaklanır. "Modern yaşam tarzının obezite üzerindeki etkisini incelemek" veya "Teknolojinin istihdam üzerindeki etkisinin analizi" bu türe örnek gösterilebilir.

6. Nitel Araştırma

Nitel araştırma, parametrelerin niteliği veya türleriyle ilgilenir. Dünya değişken olarak kabul edilir ve parametrelerde zaman içinde farklılıklar olabileceği varsayılır. İnsan davranışıyla ilgili çalışmalar nitel araştırmaya örnektir. Herkes bir duruma farklı tepki verebilir ve öngörücü sonuçlar çıkarmak zordur.

7. Nicel Araştırma

Nicel araştırma, sayısal olarak ölçülebilen özelliklerin incelenmesini kapsar. Nitel araştırmanın aksine, dünyanın sabit olduğu varsayılır ve sonuçlar için parametre değerlerinin istatistiksel analizi yapılır. "Farklı hükümet politikalarından yararlanan birey sayısının belirlenmesi" nicel araştırmaya bir örnektir.

8. Deneysel Araştırma

Deneysel araştırma, bağımsız değişkeni kontrol edebilen saha çalışmaları ve deneylere odaklanır. Yeni bir ilacın belirli bir grup üzerindeki etkisinin incelenmesi veya farklı veri kümeleri üzerinde algoritma performansının analiz edilmesi, deneysel araştırma örnekleridir.

9. Açıklayıcı Araştırma

Açıklayıcı araştırma, belirli bir olgunun ortaya çıkış nedenini veya değişkenler arasındaki ilişkiyi analiz etmeye ve gerekçelendirmeye çalışır. Temel olarak "Neden?" türündeki soruları yanıtlar. Neden-sonuç araştırması olarak da adlandırılır.

10. Keşifsel Araştırma

Keşifsel araştırma, genellikle yeterince ilgi görmemiş alanları keşfetmek veya belirli bir alanda araştırma olasılığını kontrol etmek için yapılır. İleri araştırmanın kapsamını belirlemek amacıyla küçük ölçekli bir çalışma gerçekleştirilir.

Araştırma Süreci

Bilimsel araştırma süreci üç ana aşamadan oluşur:

1. Araştırma Önerisi: Araştırma alanının seçimi, araştırma probleminin belirlenmesi, anahtar kelimelerin tanımlanması, literatür taraması, araştırma probleminin ve amaçlarının yeniden tanımlanması, hipotez oluşturma ve araştırma tasarımının hazırlanması
2. Araştırma Etkinliği: Veri toplama ve temsil, önerilen tasarımın test edilmesi, hipotez testi, sonuçlar ve analiz
3. Yazılı İçerik: Bulguların sunulması, araştırma raporu/tez yazımı, yayın veya patent

Araştırma Konusu Seçimi

Araştırma konusu seçimi, başarının ilk adımıdır ve genellikle hafife alınır. İyi bir araştırma konusu şu özellikleri taşımalıdır:

• Açık ve anlaşılır olmalı, insanları şaşırtmamalı
• İyi tanımlanmış olmalı, şüphe ve çifte anlam yaratmamalı
• Sade bir dil kullanılmalı; teknik terimler yalnızca gerekli olduğunda tercih edilmeli
• Başlık yazım kurallarına uygun olmalı
• Güncel önemini korumalı, eskimiş olmamalı

Literatür Taraması

Literatür taraması, araştırma anahtar kelimeleriyle ilişkili teknik ve yetkili içeriklerin kapsamlı bir incelemesidir. Araştırmanın başlangıç aşamasında kritik bir adım olan literatür taraması, araştırma yolculuğu boyunca defalarca tekrar ziyaret edilir.

Literatür taraması; diğer bilim insanlarının kullandığı yaklaşımları, yöntemleri, algoritmaları ve veri kümelerini anlamaya yardımcı olur. Ayrıca mevcut bilgi birikimindeki boşlukları tespit etmeye ve çalışmaların tekrarını önlemeye yarar.

İki temel arama stratejisi vardır:

• Geriye dönük referans araması: Güncel bir makaledeki referansların incelenmesi
• İleriye dönük referans araması: Önemli eski bir makaleden yola çıkarak, ona atıfta bulunan tüm çalışmaların taranması