Betimsel Araştırma Yöntemleri: Gözlem, Anket ve Vaka Çalışması

Betimsel araştırma yöntemleri, belirli bir olgunun, grubun veya durumun mevcut halini tanımlamayı amaçlar. Bu yöntemler değişkenler üzerinde herhangi bir müdahale yapmaz; bunun yerine olguları olduğu gibi gözlemler ve betimler.

Gözlem Yöntemleri

Doğal Gözlem (Naturalistic Observation)

Doğal gözlem, davranışların doğal ortamlarında incelenmesidir. Araştırmacı, ortama herhangi bir müdahalede bulunmaz ve gözlemlenen kişiler genellikle gözlendiklerinin farkında değildir.

Avantajları:

• Yüksek ekolojik geçerlik — sonuçlar gerçek yaşamı yansıtır
• Laboratuvar ortamında gözlemlenemeyecek karmaşık davranış örüntülerini ortaya çıkarır
• Özellikle hayvan davranışları ve çocuk gelişimi çalışmalarında etkilidir

Sınırlılıkları:

• Kontrol eksikliği: Karıştırıcı değişkenler kontrol edilemez
• Gözlemci yanlılığı: Araştırmacının beklentileri gözlemleri etkileyebilir
• Reaktivite: Gözlemlenen kişiler, gözlendiklerini fark ederse davranışlarını değiştirebilir

Laboratuvar Gözlemi

Davranışların kontrollü bir ortamda gözlenmesidir. Doğal gözleme göre daha fazla kontrol sağlar, ancak yapaylık nedeniyle ekolojik geçerlik düşebilir.

Katılımcı ve Katılımcı Olmayan Gözlem

• Katılımcı gözlem: Araştırmacı, gözlemlenen grubun bir parçası olarak katılır. Daha derin anlayış sağlar ancak nesnellik riski taşır.
• Katılımcı olmayan gözlem: Araştırmacı dışarıdan gözlemler. Daha nesnel ancak derinlik sınırlı olabilir.

Anket Yöntemi (Survey)

Anketler, büyük gruplardan sistematik veri toplamanın en yaygın yöntemidir. Doğru tasarlandığında, genellenebilir ve güvenilir sonuçlar üretir.

Soru Türleri

• Kapalı uçlu sorular: Önceden belirlenmiş yanıt seçenekleri sunar. Analizi kolaydır. Örnek: "Haftada kaç gün egzersiz yaparsınız? a) Hiç b) 1-2 gün c) 3-4 gün d) 5+ gün"
• Açık uçlu sorular: Katılımcının kendi cevabını yazmasına olanak tanır. Zengin veri sağlar ancak analizi daha zordur. Örnek: "Egzersiz alışkanlıklarınızı nasıl tanımlarsınız?"
• Likert tipi sorular: Bir ifadeye katılım derecesini ölçer. Örnek: "Düzenli egzersiz yapmak önemlidir: 1=Kesinlikle katılmıyorum ... 5=Kesinlikle katılıyorum"

Sorunlu Soru Türleri

Anket tasarımında kaçınılması gereken soru türleri:

• Yönlendirici soru: "Bu mükemmel ürünü beğendiniz mi?" — "mükemmel" yönlendiricidir
• Yüklü soru: "Ne zaman kötü alışkanlıklarınızdan vazgeçeceksiniz?" — ön varsayım içerir
• Çift namlulu soru: "Yemeğin kalitesi ve fiyatı uygun muydu?" — iki farklı şeyi aynı anda sorar

Örnekleme Teknikleri

Olasılıklı Örnekleme Yöntemleri

Her bireyin seçilme olasılığının bilindiği yöntemler:

• Basit rastgele örnekleme: Evrendeki her bireyin eşit seçilme şansı vardır
• Tabakalı örnekleme: Evren alt gruplara (tabaka) ayrılır, her tabakadan orantılı seçim yapılır
• Küme örnekleme: Doğal gruplar (okullar, mahalleler) rastgele seçilir
• Sistematik örnekleme: Listeden belirli aralıklarla seçim yapılır (her 10. kişi gibi)

Olasılıksız Örnekleme Yöntemleri

• Uygun (kolayda) örnekleme: Kolay erişilebilir katılımcıların seçilmesi
• Kota örnekleme: Belirli özelliklere sahip bireylerin belirli oranlarda seçilmesi
• Kartopu örnekleme: Mevcut katılımcıların yeni katılımcılar önermesi

Vaka Çalışması (Case Study)

Vaka çalışması, tek bir birey, grup veya olayın derinlemesine incelenmesidir. Bu yöntem, nadir durumların veya uç örneklerin anlaşılması için idealdir.

Avantajları:

• Zengin ve ayrıntılı veri sağlar
• Nadir vakaları inceleme olanağı sunar
• Yeni hipotezler üretmek için uygundur

Sınırlılıkları:

• Sonuçlar genellenemez
• Araştırmacı öznelliği yüksektir
• Nedensel çıkarım yapılamaz

Arşiv Araştırması

Arşiv araştırması, daha önce başka amaçlarla toplanmış verilerin analiz edilmesidir. Nüfus sayımı verileri, hastane kayıtları, okul kayıtları ve tarihsel belgeler bu tür araştırmanın kaynakları olabilir.

Bu yöntem maliyet etkindir ve büyük veri kümelerine erişim sağlar. Ancak veriler araştırmacının ihtiyaçlarına tam olarak uymayabilir ve verilerin kalitesi kontrol edilemez.

Hangi Betimsel Yöntemi Seçmeliyim?

Yöntem	En Uygun Olduğu Durum	Örneklem Boyutu
Doğal gözlem	Davranışı doğal ortamında inceleme	Değişken
Anket	Büyük gruplardan standart veri toplama	Büyük
Vaka çalışması	Nadir durumların derinlemesine analizi	1-birkaç
Arşiv araştırması	Mevcut verilerin yeniden analizi	Büyük

Betimsel araştırma yöntemleri, keşifsel ve tanımlayıcı çalışmaların temelini oluşturur. Doğru yöntem seçimi, araştırma sorusunun niteliğine, mevcut kaynaklara ve araştırmanın amacına bağlıdır.