Akademik Makale Yazma ve Yayınlama Rehberi: IMRaD, Dergi Seçimi, Hakem Süreci

Akademik makale yazmak ve yayınlamak, bilimsel bilgiye katkı sunmanın ve akademik kariyerinizi geliştirmenin en önemli yoludur. Bu rehberde, makale yapısından dergi seçimine, hakem sürecinden revizyon stratejilerine kadar tüm süreci pratik biçimde öğreneceksiniz.

IMRaD Yapısı: Makalenin İskeletini Kurun

Çoğu bilimsel dergi, IMRaD (Introduction, Methods, Results, and Discussion) yapısını kullanır. Bu yapı, okuyucunun bilgiyi sistematik biçimde takip etmesini sağlar.

Başlık (Title)

Araştırmanın içeriğini açık ve kısa biçimde yansıtmalı
Anahtar değişkenleri içermeli
Genellikle 10-15 kelime arası
Kısaltma ve jargon kullanmayın
Soru biçiminde olabilir ancak bildirim cümlesi tercih edilir

Kötü başlık: "Bir Araştırma"
İyi başlık: "Proje Tabanlı Öğrenmenin Ortaokul Öğrencilerinin Fen Bilimleri Başarısına ve Tutumlarına Etkisi"

Özet (Abstract)

Makaleninizin vitirini olan özet, 150-250 kelime arasında olmalı ve şunları içermelidir:

Amaç: Araştırmanın ne yaptığını belirtin (1-2 cümle)
Yöntem: Desen, örneklem, veri toplama ve analiz (2-3 cümle)
Bulgular: Temel sonuçları özetleyin (2-3 cümle)
Sonuç: Çıkarımları ve implikasyonları belirtin (1-2 cümle)

İpucu: Özeti en son yazın. Tüm makaleyi tamamladıktan sonra özet yazmak çok daha kolaydır. Özette atıf kullanmayın ve kısaltma tanımlamadan kullanmayın.

Anahtar Kelimeler

3-5 anahtar kelime belirleyin. Başlıkta geçmeyen ama araştırmayı tanımlayan terimleri tercih edin. Bu kelimeler veritabanı aramalarda makalenizin bulunmasını sağlar.

Giriş (Introduction)

Giriş bölümü, huni modeli ile organize edilir:

Genel bağlam: Konunun önemi ve güncelliği (1-2 paragraf)
Literatür özeti: İlgili çalışmaların sentezi (3-5 paragraf)
Araştırma boşluğu: Mevcut literatürde ne eksik? (1 paragraf)
Araştırmanın amacı: Bu çalışma neyi araştırıyor? (1 paragraf)
Araştırma soruları/hipotezler: Net ve test edilebilir ifadeler

Yöntem (Methods)

Yöntem bölümü, çalışmanın tekrarlanabilirliğini sağlayacak kadar ayrıntılı olmalıdır:

Araştırma deseni: Neden bu deseni seçtiğinizi gerekçelendirin
Katılımcılar: Örneklem büyüklüğü, seçim yöntemi, demografik özellikler
Veri toplama araçları: Ölçekler, geçerlik-güvenirlik bilgileri
İşlem (procedure): Veri toplama süreci, kronolojik sırayla
Veri analizi: Kullanılan istatistiksel teknikler ve gerekçeleri
Etik: Etik kurul onay bilgileri, onam süreci

Bulgular (Results)

Araştırma sorularına göre sıralayın
Betimsel istatistikleri önce sunun
Her analiz için APA formatında raporlayın: test istatistiği, serbestlik derecesi, p değeri, etki büyüklüğü
Tablo ve şekilleri etkili kullanın ama metin ile tekrar etmeyin
Bu bölümde yorum yapmayın; yalnızca bulguları sunun

Tartışma (Discussion)

Ana bulguları özetleyin: En önemli sonuçları vurgulayın (1 paragraf)
Literatürle karşılaştırın: Bulgularınız önceki çalışmalarla tutarlı mı, çelişkili mi? Neden? (ana gövde)
Kuramsal implikasyonlar: Bulgularınız mevcut kuramlara ne katkı sunuyor?
Uygulamalı implikasyonlar: Sonuçlar pratikte nasıl kullanılabilir?
Sınırlılıklar: Çalışmanın zayıf yönlerini dürüstçe belirtin (2-3 sınırlılık)
Gelecek araştırmalar: Sonraki çalışmalar için öneriler (sınırlılıklara dayalı)

Dergi Seçimi: Doğru Dergiye Gönderin

Dergi Seçim Kriterleri

Kriter	Kontrol Sorusu
Kapsam uyumu	Dergi konunuza yönelik makaleler yayınlıyor mu?
Etki faktörü	Derginin JCR etki faktörü veya SJR puanı nedir?
İndeksler	SCI, SSCI, AHCI, ESCI, TR Dizin, Scopus?
Hakem süresi	Ortalama değerlendirme süresi nedir?
Yayın ücreti	APC (article processing charge) var mı, ne kadar?
Açık erişim	Açık erişim seçeneği sunuyor mu?
Hedef kitle	Derginin okuyucu kitlesi araştırmanızla örtüşüyor mu?

Yırtıcı Dergilerden (Predatory Journals) Kaçının

Sahte veya düşük kaliteli dergiler akademik itibarınıza zarar verir. Uyarı işaretleri:

Agresif e-posta daveti gönderen dergiler
Çok hızlı kabul süresi (birkaç gün)
Yüksek yayın ücreti ancak kalite kontrolsüz
Editör kurulunda tanınmamış isimler
ISSN var ancak tanınmış indekslerde yok
Dergi web sitesi profesyonel görünmüyor

Kontrol araçları: Beall's List (arşiv), DOAJ (Directory of Open Access Journals), Journal Citation Reports (JCR), Scimago Journal Rankings (SJR), TR Dizin dergi listesi.

Hakem Değerlendirme Süreci (Peer Review)

Sürecin Aşamaları

Gönderim (Submission): Makalenizi derginin çevrimiçi sistemine yükleyin
Editör ön değerlendirmesi: Editör, makalenin dergiye uygun olup olmadığını değerlendirir (desk rejection olabilir)
Hakem atama: Editör, 2-3 bağımsız hakeme makaleyi gönderir
Hakem değerlendirmesi: Hakemler makaleyi inceler ve rapor yazar (genellikle 4-12 hafta)
Editör kararı: Kabul, küçük revizyon, büyük revizyon veya red
Revizyon: Hakem önerilerine göre makaleyi revize edin
Yeniden değerlendirme: Revize makale tekrar değerlendirilir
Son kabul ve yayın: Düzeltmeler tamamlanır ve makale yayınlanır

Olası Kararlar

Accept (Kabul): Nadir, genellikle küçük düzeltmelerle kabul
Minor revision (Küçük revizyon): Küçük düzeltmeler istenir, genellikle tekrar hakeme gitmez
Major revision (Büyük revizyon): Ciddi düzeltmeler gerekli, tekrar hakeme gönderilir
Reject and resubmit: Mevcut haliyle uygun değil ama ciddi revizyonla tekrar gönderilebilir
Reject (Red): Makale bu dergi için uygun bulunmamış

Revizyon Stratejileri: Hakem Yorumlarına Yanıt Verme

Altın Kurallar

Her yoruma yanıt verin: Hiçbir hakem yorumunu cevapsız bırakmayın
Savunmacı olmayın: Eleştirileri kişisel almayın, profesyonel kalın
Sistematik yanıt mektubu yazın: Her hakem yorumunu alıntılayın ve yanıtınızı altına yazın
Değişiklikleri belirtin: Makalede nerede, ne değiştiğini açıkça gösterin (sayfa ve satır numarası ile)
Katılmadığınız noktalarda gerekçe sunun: Hakemle aynı fikirde değilseniz, saygılı biçimde gerekçenizi açıklayın

Yanıt Mektubu Formatı

Hakem 1, Yorum 3: "Örneklem büyüklüğünün gerekçelendirilmesi yetersizdir."

Yanıtımız: Hakeminizin bu değerli uyarısını dikkate aldık. G*Power ile yapılan güç analizi sonuçlarını yöntem bölümüne ekledik (sayfa 8, satır 15-20). Orta düzeyde bir etki büyüklüğü (d=0.50), α=.05 ve güç=.80 için gerekli örneklem büyüklüğünün grup başına 64 olduğunu belirledik. Çalışmamızdaki toplam 150 katılımcı bu gerekliliği karşılamaktadır.

Yayın Etiği

Eş zamanlı gönderim yapmayın: Aynı makaleyi aynı anda birden fazla dergiye göndermeyin
Duplikasyondan kaçının: Daha önce yayınlanmış veriyi yeni bir makale olarak sunmayın
Yazarlık kriterlerine uyun: ICMJE (International Committee of Medical Journal Editors) kriterlerini takip edin
Çıkar çatışmasını bildirin: Mali destek ve potansiyel çıkar çatışmalarını beyan edin
Veri paylaşımına hazır olun: Birçok dergi ham verilerin paylaşılmasını istemektedir

Makale Yazma Süreci Yönetimi

Verimli Yazma İpuçları

Outline ile başlayın: Her bölümün alt başlıklarını ve anahtar noktalarını planlayın
En kolay bölümden başlayın: Genellikle Yöntem bölümü en kolay yazılır
Pomodoro tekniği: 25 dakika yazın, 5 dakika ara verin
Günlük yazma hedefi: Her gün 300-500 kelime yazın (küçük ama düzenli)
İlk taslak mükemmel olmak zorunda değil: Yazın, sonra düzenleyin
Geri bildirim alın: Göndermeden önce en az bir meslektaşınıza okutun

Gönderim Öncesi Kontrol Listesi

Makale derginin kelime sınırına uygun mu?
Başlık sayfası derginin formatına uygun mu?
Özet kelime sınırını aşmıyor mu?
Tüm tablolar ve şekiller doğru numaralandırılmış mı?
Metin içi atıflar ve kaynakça birbiriyle tutarlı mı?
APA 7 (veya derginin istediği format) uygulanmış mı?
Etik kurul onay bilgileri belirtilmiş mi?
Yazarlık sırası ve katkı beyanı tüm yazarlarca onaylanmış mı?
Dil bilgisi ve yazım hataları kontrol edilmiş mi?
Kapak mektubu (cover letter) hazırlanmış mı?

Red Aldığınızda Ne Yapmalı?

Hayal kırıklığını kabul edin: Red almak normaldir, deneyimli araştırmacılar da red alır
Hakem yorumlarını dikkatlice okuyun: Yapıcı eleştiriler makalenizi güçlendirir
Makaleyi revize edin: Hakem önerilerini dikkate alarak iyileştirin
Farklı bir dergiye gönderin: Kapsamı uygun başka bir dergi seçin
Pes etmeyin: İyi araştırmalar eninde sonunda yayınlanır

Sonuç

Akademik makale yazmak ve yayınlamak, pratik yaparak geliştirilen bir beceridir. IMRaD yapısını doğru uygulamak, hedef dergiye uygun yazmak, hakem sürecini profesyonelce yönetmek ve yayın etiğine uyum göstermek başarılı bir yayın sürecinin temel taşlarıdır. Her red bir öğrenme fırsatıdır ve her yayın akademik kimliğinize değerli bir katkıdır.

Akademik Makale Yazma ve Yayınlama Rehberi