Nicel ve Nitel Araştırma Yöntemleri: Kapsamlı Bir Karşılaştırma

Sosyal araştırma yöntemleri, toplumsal olguları açıklamak için kullanılan araçlardır. Herhangi bir araştırmada temelde iki şey yapmanız gerekir: şeyleri saymak ve/veya insanlarla konuşmak. Bu iki yaklaşım, araştırma yöntemlerinin iki temel ailesini oluşturur: nicel ve nitel yöntemler.

Nicel ve Nitel Araştırma: Temel Farklar

İki yöntem arasındaki farkları anlamak, doğru araştırma stratejisini belirlemek için kritik öneme sahiptir:

Özellik	Nicel Araştırma	Nitel Araştırma
Amaç	Gözlemlenen olguları sayısal olarak açıklama	Gözlemlenen olguların eksiksiz ve ayrıntılı betimlenmesi
Hedef	Genellenebilirlik, öngörü, nedensel açıklama	Bağlamsallaştırma, yorumlama, bakış açılarını anlama
Araçlar	Anket gibi sayısal veri toplama araçları	Araştırmacının kendisi veri toplama aracıdır
Veri toplama	Yapılandırılmış	Yapılandırılmamış
Çıktı	Sayılar ve istatistikler	Kelimeler, resimler veya nesneler
Örneklem	Genellikle büyük, rastgele seçilmiş	Genellikle küçük, deneyime göre seçilmiş
Yaklaşım	Nesnel — kesin ölçüm ve analiz	Öznel — bireylerin olayları yorumlaması
Analiz	İstatistiksel	Yorumsal

Nicel Araştırma Yöntemleri

Nicel Anket (Survey)

Anketler, birincil veri toplamanın en popüler yöntemlerinden biridir. Geniş bir katılımcı kitlesinden veri toplamanız gerektiğinde kullanılır. Ancak büyük ölçekli bir ankete başlamadan önce dikkatli bir planlama yapılmalıdır.

Anket Tasarımında Temel Dikkat Noktaları

Evren (Popülasyon):

• Evren sayılabilir mi? Bazı gruplar (nüfus sayımı verileri gibi) kolayca sayılabilirken, yeni göç eden topluluklar gibi gruplar için güvenilir bir sayım elde etmek zor olabilir.
• Dil engelleri var mı? Yanıtlayanların dil kapasiteleri göz önünde bulundurulmalıdır.
• Coğrafi kısıtlamalar nelerdir? Evrenin coğrafi dağılımı, veri toplama yöntemini belirler.

Örnekleme:

• Yanıtlayıcıyı tanıyın: Anketi kimin dolduracağını netleştirin. Doğru kişiye yönlendirme, yanıt oranını artırır.
• Örnekleme çerçevesi oluşturun: Örneklemin seçileceği evren listesinin doğru, güncel ve amaca uygun olması gerekir.
• Yanıt oranlarını önceden değerlendirin: Posta anketlerinde %20'nin altında yanıt oranı sık görülür. Düşük yanıt oranları sonuçların temsil gücünü zayıflatır.

Soru Türleri

• Kapalı uçlu sorular: Yanıtlayanların önceden belirlenmiş seçenekler arasından tercih yaptığı sorular
• Sıralama ölçekleri: Birden fazla seçeneğin önem sırasına konulmasını isteyen sorular
• Derecelendirme ölçekleri: Bir konuya ilişkin duygu yoğunluğunu ölçen sorular (ör. 1=Kesinlikle katılıyorum, 5=Kesinlikle katılmıyorum)

Önemli uyarı: Sorular açık, kesin ve nispeten kısa olmalıdır. "Yönlendirici" veya "yüklü" sorulardan kaçınılmalıdır. Örneğin, "Mahalleniz hâlâ bakımsız mı?" sorusundaki "hâlâ" kelimesi önyargı yaratır.

Anket Uygulama Yöntemleri

Yöntem	Avantajları	Dezavantajları
Posta anketi	Geniş coğrafi alana ulaşır; hassas konularda etkili	Düşük yanıt oranı; doldurulamama riski
Telefon anketi	Anlık bilgi alınır; yanıtlar derinleştirilebilir	Daha fazla kaynak gerektirir; samimiyet eksikliği
E-posta/İnternet	Düşük dağıtım maliyeti; gerçek zamanlı sonuç	Teknolojiye bağımlılık; dijital okuryazarlık gerektirir
Yüz yüze	Derinlemesine veri; etkileşim fırsatı	Zaman yoğun; yanlılık riski

İkincil Veri Analizi

İkincil veri analizi, mevcut bilgilerin gözden geçirilmesi anlamına gelir. Araştırmacı veriyi doğrudan toplamaz ancak yorum veya sunum yoluyla yeni içgörüler ortaya koyabilir. Bu yöntem, bir değerlendirmenin arka plan bilgisi ve temel anlayışı sağlamak için önemli bir ilk aşama olabilir.

İstatistiksel Analiz

İstatistiksel analiz, verileri matematiksel yöntemlerle sorgulama sürecidir. İki ana türü vardır:

• Betimsel istatistik: Örneklemlerin sayısal özetleri (gözlemlenen verinin betimlenmesi)
• Çıkarımsal istatistik: Örneklemlerden evrene genelleme yapma (gözlenebilecek olanın tahmin edilmesi)

Güven Aralığı ve Anlamlılık

Güven aralığı, bir evren parametresinin tahmini aralığıdır. Örneğin, örneklemin %54'ü bir yanıtı seçtiyse ve güven aralığı ±4 ise, tüm evrene sorulduğunda %50 ile %58 arasının bu yanıtı seçeceğinden emin olabilirsiniz.

Güven düzeyi, çıkarımınızın ne kadar doğru olduğunu gösterir. Sosyal bilimlerde genellikle %95 güven düzeyi kabul edilir. İstatistikte "anlamlı", muhtemelen doğru anlamına gelir; "önemli" demek değildir.

Nitel Araştırma Yöntemleri

Sosyal Anket / Görüşme Anketi

Sosyal anketler, hem nitel hem de nicel bilgi üretebilen, anket tabanlı bir araştırma yöntemidir. Nitel bağlamda istatistiksel kesinlik daha az önemliyken, zengin ve ayrıntılı veri toplama ön plandadır. Açık uçlu sorular bu yöntemde sıklıkla kullanılır: "Ne?", "Neden?", "Nasıl?" gibi sorularla zengin nitel bilgi elde edilir.

Mülakatlar (Derinlemesine Görüşmeler)

Mülakat, insanlardan bilgi toplamanın en popüler ve sık kullanılan yöntemlerinden biridir. Üç temel mülakat tarzı vardır:

• Yapılandırılmış mülakat: Belirli soruların sistematik olarak takip edildiği mülakat; doğrudan karşılaştırılabilir yanıtlar elde etmek için kullanılır
• Yarı yapılandırılmış mülakat: Belirli sorular yerine anahtar temaları izleyen esnek bir çerçeve sunar; en yaygın kullanılan mülakat tekniğidir
• Yapılandırılmamış mülakat: Önceden belirlenmiş soru veya tema takip etmez; bir konunun tüm genişliğini keşfetmek için kullanılır

Odak Grupları (Tartışma Grupları)

Odak grupları, genellikle 6 ile 12 kişilik gruplarla gerçekleştirilen, belirli bir konuda görüşlerin tartışıldığı bir yöntemdir. Grup ortamı, bire bir mülakata göre daha rahat bir atmosfer yaratır ve genellikle daha çeşitli bilgiler elde edilir.

Odak grubu yönetmek özel bir beceri gerektirir. Gruplar dinamiklere karşı hassastır ve kontrol edilmesi zor olabilir. Bazı katılımcılar tartışmaya hakim olabilirken, diğerleri katkıda bulunmakta zorlanabilir.

Gözlem (Katılımcı Gözlem)

Gözlem, antropolojinin temel yöntemidir ve genellikle uzun süreli bir araştırma dönemi gerektirir (birkaç aydan yıllara kadar). Bu yöntem, günlük zaman dağılımı gibi gözlemlenebilir ayrıntıları, grup dinamiklerini ve tabular davranışlar gibi daha gizli detayları ortaya çıkarmak için uygundur.

Görsel Teknikler

Görsel teknikler, sosyal araştırmada ilginç, teşvik edici ve etkileşimli bir veri toplama yaklaşımı sunar. Bu yöntemler özellikle erişilmesi zor gruplarla (gençler gibi) çalışırken etkilidir. Karikatür testi, kolaj panoları, fikir haritaları, fotoğrafik araştırma ve film/video gibi teknikler bu kategoriye girer.

Hangi Yöntemi Seçmeliyim?

Doğru araştırma yöntemini seçmek, araştırmanızın başarısı için kritik öneme sahiptir. Genel kurallar şöyledir:

• Nicel yöntem seçin: Büyük örneklemlerle genellenebilir sonuçlara ihtiyaç duyduğunuzda, "ne kadar" veya "kaç tane" sorularını yanıtlamak istediğinizde
• Nitel yöntem seçin: İnsanların deneyimlerini, algılarını ve motivasyonlarını derinlemesine anlamak istediğinizde
• Karma yöntem kullanın: Hem genellenebilir veriye hem de derinlemesine anlayışa ihtiyaç duyduğunuzda; nitel bulgular nicel sonuçları zenginleştirir

Unutmayın: Araştırma yöntemleri, doğru iş için doğru araç gibi kullanılmalıdır. Yöntemler doğru anlaşıldığında ve uygun şekilde uygulandığında, araştırma sürecinizi çok daha verimli hale getirir.