Karma Yöntemde Veri Entegrasyonu: Birleştirme, Bağlama ve Yerleştirme Stratejileri

Karma yöntem araştırmanın en kritik ve aynı zamanda en zorlu aşaması, nicel ve nitel verilerin anlamlı bir şekilde bütünleştirilmesidir. Veri entegrasyonu, karma yöntemi basitçe iki ayrı çalışmanın yan yana sunulmasından ayıran temel unsurdur. Fetters, Curry ve Creswell (2013), entegrasyonu "karma yöntem araştırmanın ayırt edici özelliği" olarak tanımlar. Verilerin yalnızca ayrı ayrı analiz edilip sonuçların tartışma bölümünde bir araya getirilmesi yeterli değildir; gerçek entegrasyon, verilerin birbirini bilgilendirmesini, zenginleştirmesini ve tamamlamasını gerektirir.

Veri Entegrasyonunun Amacı

Karma yöntemde veri entegrasyonunun temel amaçları şunlardır:

Tamamlayıcılık (complementarity): Bir veri türünün diğerinin eksik bıraktığı boyutları aydınlatması
Doğrulama (confirmation): İki veri setinin aynı sonuçları destekleyip desteklemediğinin test edilmesi
Genişletme (expansion): Bir çalışmanın kapsamını diğer veri türüyle genişletme
Çelişkileri keşfetme (discordance): Farklı veri kaynaklarından gelen çelişkili bulguların derinlemesine incelenmesi

Entegrasyon Stratejileri

1. Birleştirme (Merging)

Birleştirme stratejisi, nicel ve nitel veri setlerinin analiz sonuçlarının bir araya getirilmesi sürecidir. Genellikle yakınsayan paralel tasarımda kullanılır. İki veri seti bağımsız olarak analiz edildikten sonra sonuçlar karşılaştırılır ve yorumlanır.

Birleştirme süreci şu adımları içerir:

Nicel verilerin istatistiksel olarak analiz edilmesi ve bulguların özetlenmesi
Nitel verilerin tematik veya içerik analizi ile çözümlenmesi
İki analiz sonucunun sistematik olarak karşılaştırılması
Uyuşma (convergence), tamamlayıcılık (complementarity) ve çelişki (discordance) noktalarının belirlenmesi
Bütünleştirilmiş yorumun oluşturulması

2. Bağlama (Connecting)

Bağlama stratejisi, bir veri setinin analizinin diğer veri setinin toplanmasını yönlendirmesi sürecidir. Ardışık tasarımlarda (açıklayıcı ve keşfedici) doğal olarak kullanılır.

Açıklayıcı ardışık tasarımda bağlama: Nicel sonuçlardan hareketle nitel aşamada kimlerin seçileceği, hangi soruların sorulacağı ve hangi konuların derinleştirileceği belirlenir. Örneğin, anket sonuçlarında belirlenen uç değerler veya beklenmedik örüntüler, nitel görüşmelerin odak noktasını oluşturur.

Keşfedici ardışık tasarımda bağlama: Nitel bulgulardan elde edilen temalar ve kavramlar, nicel ölçme aracının maddelerini oluşturur. Katılımcıların kendi kelimeleriyle ifade ettikleri deneyimler, anket sorularına dönüştürülür.

3. Yerleştirme (Embedding)

Yerleştirme stratejisi, bir yöntemin diğerinin içine gömülmesi sürecidir. Gömülü tasarımda kullanılır. İkincil yöntem, birincil yöntemin belirli bir aşamasında tamamlayıcı bilgi sağlamak üzere kullanılır.

Örnek: Randomize kontrollü bir deneyde (nicel), müdahale grubundaki katılımcılarla süreç boyunca kısa nitel görüşmeler yapılarak müdahalenin katılımcılar tarafından nasıl deneyimlendiği anlaşılmaya çalışılır.

Entegrasyon Araçları

Ortak Ekran (Joint Display)

Ortak ekran, nicel ve nitel bulguların tek bir görsel çerçevede yan yana sunulması tekniğidir. Bu araç, entegrasyonu görünür ve somut hale getirir. Farklı ortak ekran biçimleri kullanılabilir:

Ortak Ekran Türü	Açıklama	Kullanım Bağlamı
Yan yana karşılaştırma tablosu	Nicel sonuçlar ve nitel temalar sütunlar halinde karşılaştırılır	Yakınsayan paralel tasarım
İstatistik-alıntı matrisi	İstatistiksel bulgular ile destekleyici nitel alıntılar eşleştirilir	Açıklayıcı ardışık tasarım
Vaka-değişken matrisi	Her vaka için hem nicel skorlar hem nitel temalar gösterilir	Durum çalışması temelli karma yöntem
Dönüşüm tablosu	Nitel temaların nicel maddelere nasıl dönüştürüldüğü gösterilir	Keşfedici ardışık tasarım

Veri Dönüştürme (Data Transformation)

Veri dönüştürme, bir veri türünün diğer türe çevrilmesi stratejisidir:

Nitelleştirme (qualitizing): Nicel verilerin nitel biçime dönüştürülmesi. Örneğin, istatistiksel kümeleme analizi sonuçlarının profil anlatılarına çevrilmesi
Nicelleştirme (quantitizing): Nitel verilerin nicel biçime dönüştürülmesi. Örneğin, nitel temaların kodlanarak frekans analizi yapılması veya tema yoğunluklarının sayısal olarak ifade edilmesi

Entegrasyonun Aşamaları

Fetters ve diğerleri (2013), entegrasyonun araştırma sürecinin farklı aşamalarında gerçekleşebileceğini belirtir:

Tasarım düzeyinde entegrasyon: Araştırma tasarımının kendisi nicel ve nitel bileşenlerin nasıl ilişkileneceğini belirler
Yöntem düzeyinde entegrasyon: Veri toplama ve analiz sürecinde iki yöntem birbirini bilgilendirir
Yorumlama ve raporlama düzeyinde entegrasyon: Bulgular bütünleştirilmiş bir çerçevede yorumlanır ve sunulur

Meta-Çıkarım (Meta-Inference)

Meta-çıkarım, karma yöntem araştırmanın nicel çıkarımları ve nitel çıkarımları birleştirerek ürettiği bütünleştirilmiş sonuçlardır. Teddlie ve Tashakkori (2009), meta-çıkarımı karma yöntem araştırmanın nihai ürünü olarak tanımlar.

Güçlü bir meta-çıkarım şu özelliklere sahiptir:

Her iki veri setinin bulgularını tutarlı bir biçimde bütünleştirir
Tek başına nicel veya nitel analizin üretemeyeceği yeni kavrayışlar sunar
Çelişkili bulguları açıklar veya daha ileri araştırma soruları olarak konumlandırır
Araştırma sorusuna kapsamlı bir yanıt oluşturur

Entegrasyonda Yaygın Sorunlar

Sahte entegrasyon: Nicel ve nitel sonuçların ayrı ayrı raporlanıp sadece sonuç bölümünde yan yana getirilmesi; gerçek bütünleştirme yapılmaması
Paradigma çatışması: Nicel ve nitel verilerin farklı epistemolojik temellere dayanmasının yarattığı tutarsızlık
Örneklem uyumsuzluğu: İki veri setinin farklı katılımcılardan toplanmış olması durumunda karşılaştırma güçlüğü
Zamanlama sorunları: Ardışık tasarımlarda bir aşamadan diğerine geçiş kararlarının belirsizliği
Raporlama zorlukları: Bütünleştirilmiş bulguların akademik yazım formatlarında sunulmasının karmaşıklığı

"Entegrasyon, karma yöntemin kalbi ve ruhudur. Entegrasyon olmadan karma yöntem, sadece iki ayrı çalışmanın aynı raporda sunulmasından ibaret kalır." — Bazeley (2018)

Entegrasyon Kalitesinin Değerlendirilmesi

O'Cathain ve diğerleri (2010), karma yöntem çalışmaların kalitesini değerlendirmek için şu soruların sorulmasını önerir:

Nicel ve nitel bileşenler birbirini gerçekten bilgilendiriyor mu?
Entegrasyon hangi aşamada ve nasıl gerçekleştirilmiş? Şeffaf biçimde raporlanmış mı?
Meta-çıkarımlar her iki veri setinden destekleniyor mu?
Çelişkili bulgular nasıl ele alınmış?

Sonuç

Veri entegrasyonu, karma yöntem araştırmanın en belirleyici ve en zorlayıcı boyutudur. Birleştirme, bağlama ve yerleştirme stratejileri, ortak ekran teknikleri ve meta-çıkarım kavramı, araştırmacıya nicel ve nitel verileri anlamlı bir bütünlük içinde sunma araçları sağlar. Başarılı entegrasyon, her iki yöntemin güçlü yönlerinden yararlanan ve tek başına hiçbir yöntemin üretemeyeceği bütüncül bir anlayış sunar. Araştırmacıların entegrasyon kararlarını araştırma tasarımı aşamasında planlaması ve bu süreci şeffaf biçimde raporlaması büyük önem taşımaktadır.